آیا دفاع از مظلوم مقید است یا مطلق؟
37 بازدید
موضوع: فقه و اصول

آیا دفاع از مظلوم مسأله‌ای است که به زمان یا مکان خاص یا افراد خاصی مقید است یا آن که امری است مطلق که در همه زمان‌ها و مکان‌ها و درباره همه افراد صادق است؟ پرسشم را به نحو دیگری بیان می‌کنم: آیا می‌توان گفت که شرایطی وجود دارد که در آنها نباید از برخی از افراد مظلوم دفاع کرد؟ این پرسش را می‌توان در ابعاد گوناگونی بررسی کرد. آنچه که در اینجا مورد نظر من است این است که به این سؤال از منظر دینی پاسخ دهم. برای این کار می‌توان دو بررسی انجام داد: نخست مراجعه به آیات و روایات مربوطه؛ دوم، مراجعه به سیره معصومان. با مراجعه به آیات و روایات و اندکی تأمل در آنها در می‌یابیم که دفاع از مظلوم مسأله‌ای نیست که مقید به زمان خاص یا مکان خاص یا افراد خاصی باشد. آیاتی که ما را به رعایت عدالت و دفاع از مظلوم فرا می‌خوانند مطلق بوده، هیچ فرد یا گروهی را خارج از این امر نمی‌دانند. روایات نیز از هر گونه قیدی خالی هستند. تنها قیدی که در این گونه موارد می‌توان دریافت، عبارت است از این که اگر به یقین برسیم که سکوت موقت ما باعث ایفای کامل‌تر حق مظلوم در فرصت‌های بعدی می‌شود و بر عکس عدم سکوت باعث ظلم بیشتر به او می‌گردد، می‌توان موقتاً سکوت کرد. در این گونه موارد البته، دفاع از مظلوم تعطیل نشده، بلکه در چارچوب عینی قوی‌تر و کامل‌تری اعمال شده است. معصومین (ع) نیز هیچگاه دفاع از مظلوم را به فرد یا گروه یا جامعه خاصی محدود نمی‌دانستند. برای مثال، در تعهدنامه جوانان مکه، مبنی بر دفاع از مظلومان، که رسول خدا (ص) نیز در آن عضویت داشت هیچ فرد یا گروه یا جامعه‌ای از این تعهدنامه استثنا نشده بود. مکی یا مدنی، یهودی یا مسیحی یا هر کس دیگری به طور مساوی مشمول این پیمان بودند. گلایه شدید و شکوه بسیار دردناک حضرت علی (ع) از تعرض به یک زن یهودی که زیور آلات او را به زور از وی ربوده‌ بودند، گویا مطلق بودن دفاع از مظلوم است. نکته بعدی این است که دفاع از مظلوم به شکل‌های گوناگونی تحقق می‌یابد. گاه به صورت دفاع عملی و دخالت عملی است و گاه به صورت دفاع گفتاری و نوشتاری. امروزه یکی از مهم‌ترین ابزار دفاع از حق مظلوم افشاگری ظلم از طریق رسانه‌ها و به ویژه صدا و سیماست. این امر یکی از مهم‌ترین و مؤثرترین ابزارهای جلوگیری از ظلم است که گاه از دفاع عملی نیز مؤثرتر است؛ زیرا باعث خروش جهانی مردم بر ضد ظالم می‌شود. صدا و سیمای جمهوری اسلامی، در کنار سایر رسانه‌های جهان، پس از آشوب‌ها و حرکت‌های مردم مسلمان عرب بر ضد حاکمیت‌های خودکامه‌شان، بسیاری از ظلم‌های روا شده بر ضد این کشورها را افشا کرده است. اما صدا و سیمای ما باید تلاش کند افشاگری ظلم را بدون مقید کردن به فرد یا گروه یا جامعه خاصی انجام دهد. این کار علاوه بر جلب خشنودی خدا و معصومان (ع)، باعث بازگشت هرچه بیشتر اعتماد مردم به این رسانه نیز می‌شود. ما نباید ملاحظات سیاسی را بر عمل به دین خود حاکم کنیم. ما نباید کاری کنیم که باعث شود مردم جهان نسبت به دین ما بدگمان شوند و چنین تصور کنند که دفاع از مظلوم در دین اسلام امری مقید به مصالح فرد یا گروه خاصی است. معنای سخن گهربار امام صادق (ع) که فرمود: شیعتنا کونوا لنا زینا و لاتکونا لنا شینا همین است که ما در برخورد با حوداث زندگی به گونه‌ای عمل کنیم که زینتی برای دین باشیم نه مایه شرمساری آن. باشد که چنین باشیم. آمین.